ÿþ<HTML> <HEAD> <TITLE> Den Kiep Bac - Mai Lan</TITLE> <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" src="HQVN18.js"></SCRIPT> </HEAD> <BODY background="Images/thanh-long.jpg"> <FONT > <P><CENTER> <IMG SRC="Images/hdvuong.jpg" width="273" height="411"><BR> <BR>Nh¡c: <A HREF="http://www.freeviet.org/multimedia/ra/ram/bdg.ram">B¡ch ±ng Giang</A> - (C§n <A HREF="http://www.real.com"> <IMG SRC="Images/freeplayer_g2.gif" align="middle" width="88" height="32"></A> à nghe) <FONT size=4 COLOR="009900"> <H2> Quê h°¡ng bÑn ngàn nm: <BR>Ki¿p - B¡c Án thÝ éc Tr§n H°ng ¡o sông B¡ch ±ng lËch sí </H2></font> <P><H3> Mai Lân </H3></CENTER> </FONT></FONT> <P><HR WIDTH="50%"> <CENTER> <p>&nbsp;</p> <table border="0" width="100%"> <tr> <td width="5%"></td> <td width="15%" bgcolor="#0033CC" valign="top"> <br><br> <center> <FONT size=5 color="#ffffff"> <br><br> TÕng<br><br><br>HÙi<br><br><br>H£i<br><br><br>Quân<br><br><br> &<br><br><br>Hàng<br><br><br>H£i<br><br><br>ViÇt<br><br><br> Nam<br><br><br> </FONT> </center> </td> <td width="7%"></td> <td width="65%"> <BR><BR> <FONT size=2 color="#FF0000"> <P>Nm 1985 - tr°Ûc khi rÝi bÏ ¥t n°Ûc sang Hoa Kó vào nm 1989 à xum hÍp vÛi con cháu - tôi ã ¿n Án thÝ éc An Sinh V°¡ng Tr§n LiÅu, thân phå éc Tr§n H°ng ¡o, à thm vi¿ng - trong ch°¡ng trình i thm toàn bÙ các di tích lËch sí 4 nm liÁn. Án thÝ ngài ß trên Énh núi An Phå, huyÇn Kim Môn tÉnh H£i D°¡ng, dân Ëa ph°¡ng gÍi là Án Cao, trên vùng ¥t AN SINH cça ngài mang tên an sinh v°¡ng. TÛi n¡i - tôi th­t bàng hoàng vì chính quyÁn vô th§n Ëa ph°¡ng - do Ñ kõ vÛi cå të giï Án Cao - ã cho mÙt tên gi£ iên ¿n Ñt Án, thiêu råi h¿t t°ãng g×, khám thÝ, bài vË, cÝ qu¡t, lÍng, biÃu ... Tôi t°ßng chuyÇn ó chÉ x£y ra ß mÙt miÁn núi mÍi rã, ch­m ti¿n, ai ngÝ l¡i th¥y x© y ra giïa vùng Thung Ling Hoa Vàng miÁn B¯c Cali. T°ãng éc Tr§n H°ng ¡o bË m°u phá t¡i Mi¿u thÝ trong công viên vn hóa truyÁn thÑng ViÇt Nam, ã bË nét tay, rång ngón chÏ !!!... <P><FONT ><FONT COLOR="009900">Ki¿p B¡c: Án thÝ Tr§n H°ng ¡o</FONT></FONT> <P>Ki¿p B¡c të lâu ã trß thành iÃn tích cça lËch sí và m×i khi nh¯c ¿n nh° mÙt ti¿ng chuông c£nh tÉnh làm xúc Ùng lòng ng°Ýi nhÛ vÁ mÙt thÝi oanh liÇt, mÙt anh hùng dân tÙc, vÁ nhïng ngày hÙi truyÁn thÑng và nh° nh¯c nhß ¿n ngh)a vå cça m×i ng°Ýi dân ViÇt Ñi vÛi nòi giÑng, quê h°¡ng. Ki¿p B¡c thuÙc L°¡ng V¡n Ki¿p, LÙ L¡ng Giang Ýi Tr§n, thÝi NguyÅn thuÙc Ëa ph­n hai xã V¡n Yên (Làng Ki¿p) thuÙc tÕng Tr¡m iÁn và xã D°ãc S¡n (Làng B¡c), tÕng Chí Ng¡i, nay thuÙc xã H°ng ¡o, huyÇn Chí Linh, tÉnh H£i D°¡ng. <P>Ki¿p B¡c có dãy núi RÓng hình tay ngai bao l¥y mÙt thung ling trù phú và th¡ mÙng, b£o l°u nhiÁu di tích quý báu và truyÁn thuy¿t ly kó vÁ Tr§n H°ng ¡o. ông Nam Ki¿p B¡c ti¿p giáp vùng núi Ph£ Lai, Ph°ãng Hoàng, Côn S¡n là nhïng n¡i có di tích lËch sí và danh th¯ng nÕi ti¿ng të thÝi Lý Tr§n. Xa h¡n mÙt chút là Án thÝ Phiêu Ky ¡i t°Ûng quân: Nhân HuÇ V°¡ng Tr§n Khánh D° - tåc gÍi là Án GÑm, bên bÝ vång Tr§n Xá - n¡i hÍp hÙi nghË v°¡ng h§u, bách quan (HÙi NghË Bình Than) bàn k¿ sách giï n°Ûc tháng 11 nm 1282. Phía tây giáp sông Th°¡ng - mÙt nhánh cça sông Låc §u - mà thÝi Tr§n còn có tên là sông Bình Than. Giïa sông có mÙt d£i ¥t h¹p và dài gÍi là CÓn Ki¿m. Dân gian cho r±ng ó là thanh ki¿m cça Tr§n H°ng ¡o sau khi d¹p xong gi·c ngo¡i xâm, ·t l¡i ¥y à nh¯c nhß Ýi sau luôn c£nh giác tr°Ûc hÍa xâm lng. Phía b¯c, thung ling V¡n Yên rÙng lÛn. Giïa thung ling có sông Vang tuy nhÏ mà sâu, t¡o iÁu kiÇn cho thuyÁn bè vào sát chân núi. Hai nhánh núi RÓng ti¿n sát giòng sông, nhánh phía b¯c gÍi là núi B¯c ©u, nhánh phía nam gÍi là núi Nam Tào. Trên m×i Énh núi tëng có mÙt ngôi chùa cÕ kính Rëng Ki¿p B¡c x°a b¡t ngàn g× quý nh°: Lim, s¿n, tán, cùng thông, trúc xanh tÑt quanh nm. sông Låc §u l¯m tôm, nhiÁu cá cho ng° dân th£ l°Ûi, qung chài. Të Ki¿p B¡c có sáu °Ýng sông và °Ýng bÙ, ti¿n lui Áu thu­n, nh° vÁ Thng Long, ra biÃn, lên b¯c, xuÑng miÁn Óng b±ng. Các thung ling nÑi liÁn vÛi sông Låc §u có thà t­p k¿t hàng chåc v¡n quân thçy bÙ, hàng nghìn thuy¿n chi¿n. <P>Të Énh núi Nam Tào, B¯c ©u có thà quan sát mÙt miÁn rÙng lÛn, núi sông, làng m¡c bao la, t§u thuyÁn ng°ãc xuôi t¥p n­p. Vì th¿ Ki¿p Bac không chÉ là mÙt c£nh quan hùng v) mà còn là mÙt vË trí quân sñ quan trÍng, mÙt vùng ¥t giàu có cça ¥t n°Ûc. Ch³ng ph£i ng«u nhiên mà Tr§n H°ng ¡o ã l­p phç Ç và quân doanh ß ây të sau cuÙc kháng chi¿n chÑng Nguyên-Mông l§n thé nh¥t. <P><FONT ><FONT COLOR="009900">L°ãc sí vË anh hùng dân tÙc</FONT></FONT> <P>H°ng ¡o ¡i V°¡ng - tên thñc là Tr§n QuÑc Tu¥n - là Ç nh¥t công th§n Ýi Tr§n và là vË anh hùng dân tÙc, vào kho£ng cuÑi th¿ k÷ XIII ã hai l§n ch·n éng b°Ûc xâm lng cça gi·c Nguyên à b£o toàn Ýi sÑng tñ do cho ¥t n°Ûc. Dân chúng gÍi tôn là éc Thánh Tr§n. Ng°Ýi làng Téc M·c, huyÇn Mù LÙc, phç Xuân Tr°Ýng, tÉnh Nam Ënh (B¯c ph§n), Tr§n H°ng ¡o là con trai tr°ßng cça An Sinh V°¡ng Tr§n LiÅu và thân m«u ngài huý là bà NguyÇt, thuÙc dòng tôn th¥t nhà Tr§n. éc Tr§n QuÑc Tu¥n cing là tr°ßng tÙc hÍ Tr§n, chi hÍ Tr§n k¿ nhau làm vua là chi thé. Có mÙt nhân v­t - cing con trai cça An Sinh V°¡ng Tr§n LiÅu, nh°ng khác m¹ - mà nhiÁu sí gia l§m là anh cça éc Tr§n QuÑc Tu¥n - ó là Tr§n Doãn, còn có tên là Tr§n Tung, sau khi bÑ và m¹ qua Ýi, không có ch× tña, ã em gia quy¿n trÑn sang T§u, g·p lúc gi·c Nguyên ¥p xuÑng, bË ch¿t ß biên giÛi toàn gia ình. <P>Thñc ra, theo sí liÇu, ng°Ýi này sinh sau éc Tr§n QuÑc Tu¥n 2 nm, m¹ là công chúa tr°ßng cça vua Lý HuÇ Tông, chË ruÙt công chúa Lý Chiêu Hoàng sau l¥y Tr§n C£nh, l­p nhà Tr§n, là vua Tr§n Thái Tông. <P>Nguyên sau khi vua Lý Cao Tông cùng thái tí Sam ph£i bÏ kinh thành ch¡y lên sông Thao (Phú ThÍ) vì bË Tr§n Quách BÑc (t°Ûng cça BÉnh Di) Ënh c°Ûp ngôi cça nhà Lý. Thái tí Sam ch¡y vÁ H£i ...p (Thái Bình) vào n°¡ng náu ß nhà Tr§n Lý - cao tÕ phå cça Tr§n H°ng ¡o - ß làng Téc M·c, huyÇn Mù LÙc, phç Xuân Tr°Ýng, ¿n Ýi NguyÅn l­p thành tÉnh Nam Ënh. Tr§n Lý g£ con gái là Tr§n ThË Dung cho thái tí Sam, sau là Hoàng H­u Thiên Cñc, vã vua Lý HuÇ Tông (m¹ cça 2 công chúa: chË là Thu­n Thiên l¥y Tr§n LiÅu, em là Chiêu Hoàng l¥y Tr§n C£nh). Khi hÍ tr§n t­p trung lñc l°ãng, em quân mÛi l­p cùng gia ình hÍ Tr§n, vÁ gi£i phóng Thng Long, ánh l­t Quách BÑc, °a thái tí Sam lên làm vua, téc Lý HuÇ Tông. Vua Lý HuÇ Tông và Hoàng H­u Thiên Cñc té hôn cho Tr§n LiÅu thành hôn vÛi công chúa tr°ßng là Thu­n Thiên. Tr§n LiÅu qu£ thñc là ã có vã héa hôn là bà NguyÇt, nay không dám trái lÇnh vua, nh°ng xin ·t hai bà ngang nhau. Vua Lý ch¥p thu­n. <P>VË công chúa tr°ßng này sau khi có mÙt con trai vÛi Tr§n LiÅu, là Tr§n Doãn (ho·c Tr§n Tung - nhân v­t này ã °ãc mÙt vË cao tng suy tôn là TuÇ Trung Th°ãng S), th§y cça Trúc Lâm tam tÕ), ¿n khi có mang l§n thé 2 °ãc 3 tháng thì bË Tr§n Thç Ù ép l¥y vua Tr§n Thái Tông (Tr§n C£nh) à l¥y "vÑn" cho Ýi vua sau cça hÍ Tr§n. Lý do bà bË tách khÏi Tr§n LiÅu à g£ cho Tr§n C£nh (1225-1258) vì em bà là Lý Chiêu Hoàng, sau khi làm hoàng h­u 12 nm không có con, Tr§n Thç Ù sã dòng vua hÍ Tr§n §u tiên bË tuyÇt tñ, nên ép tái hôn vÛi bà này, sau khi giáng Chiêu Hoàng të hoàng h­u xuÑng bñc công chúa (sau g£ cho Lê Phå Tr§n có công c°u mang Tr§n Thái Tông, sinh ra ding t°Ûng Tr§n Bình TrÍng - Lê Phå Tr§n °ãc ban quÑc tính hÍ Tr§n). Bà Hoàng H­u thé hai cça Tr§n C£nh téc vua Tr§n Thái Tông (tên là Thu­n Thiên), sau là m¹ cça các vË danh t°Ûng triÁu Tr§n: Tr§n Quang Kh£i, Tr§n Nh­t Du­t, Óng thÝi cing là m¹ cça vua Tr§n Thánh Tôn (Ho£ng) (1258-1278), Tr§n ích T¯c v.v... Cái thai ba tháng sau là con tr°ßng, tên là Tr§n QuÑc Khang t°Ûc hiÇu là T)nh QuÑc V°¡ng - vì mang dòng máu cça Tr§n LiÅu nên không làm vua - ng°Ýi. Làm vua là con trai thé hai cça bà, con cça Tr§n C£nh, vua Tr§n Thái Tông. <P>HÓi 500.000 quân Nguyên (téc quân Mông CÕ) d°Ûi quyÁn thái tí Thoát Hoan xâm nh­p n°Ûc ta (tháng 10 nm Quý Mão - 1283), H°ng ¡o V°¡ng Tr§n QuÑc Tu¥n °ãc vua Tr§n Nhân Tông phong làm QuÑc Công Ti¿t Ch¿, thÑng l)nh mÍi quân à lo viÇc chÑng gi·c bÝ cõi. Các £i Kh£ Li, LÙc Châu, rÓi Chi Lng th¥t thç, H°ng ¡o V°¡ng ph£i rút quân vÁ V¡n Ki¿p. Vua Nhân Tông th¥y bên ta y¿u v£ l¡i ít quân, tÏ ý muÑn §u hàng ¿ tránh sñ khÕ cñc cho trm hÍ. V°¡ng kh³ng khái tâu: "Xin tr°Ûc hãy chém §u th§n, rÓi sau hãy hàng!" V¡n Ki¿p bË uy hi¿p, rÓi Thng Long th¥t thç; n¡i n¡i t°Ûng Tr§n không °¡ng §u nÕi vÛi gi·c, b¡i tr­n ho·c bË gi¿t hay §u hàng. <P>Tr°Ûc tình th¿ nguy ng­p ó, H°ng ¡o V°¡ng ph£i r°Ûc vua Tr§n Nhân Tông và Th°ãng hoàng Thánh Tông xuÑng Thiên Tr°Ýng, nh°ng sau l¡i ph£i ch¡y vào Thanh Hóa, tính chuyÇn cÑ thç lâu dài. Ch³ng bao lâu, sau khi ã luyÇn t­p quân s) h³n hoi rÓi, H°ng ¡o V°¡ng ra lÇnh ph£n công, phá °ãc quân Toa ô ß Hàm Tí Quan, th¯ng quân Nguyên ß Ch°¡ng D°¡ng Ù tr°Ûc khi khôi phåc °ãc thành Thng Long, ánh b¡i và gi¿t Toa ô ß Tây K¿t, th¯ng tr­n V¡n Ki¿p. Thoát Hoan ph£i chui vào Ñng Óng, ·t lên xe b¯t quân kéo ch¡y mÛi thoát vÁ Tàu. <P>Sau ó, vào mùa thu nm inh Hãi (1287), khi 300.000 quân Mông CÕ d°Ûi quyÁn Thoát Hoan låc tåc sang n°Ûc ta à phåc h­n, H°ng ¡o V°¡ng l¡i °ãc cí thÑng l)nh các v°¡ng h§u à kháng Ëch. Th¥y th¿ gi·c còn m¡nh, H°ng ¡o V°¡ng nhí gi·c sâu vào nÙi Ëa, mÙt m·t cho ng°Ýi r°Ûc xa giá hai vua Tr§n vào Thanh Hóa, m·t khác lo tÕ chéc viÇc phòng bË. Ch­n éng b°Ûc ti¿n cça quân Mông CÕ Å giï vïng kinh ô Thng Long, và sau khi t°Ûng Tr§n Khánh D° phá °ãc oàn thuyÁn v­n l°¡ng cça gi·c t¡i Vân Ón, H°ng ¡o V°¡ng dñ oán th¿ nào rÓi gi·c cing ph£i thÑi binh, nên cho quân mai phåc t¡i sông B¡ch ±ng, o¡n dùng l¡i m°u ch°Ûc cça Ngô V°¡ng QuyÁn ngày tr°Ûc, nhÝ ngÍn thçy triÁu phá °ãc thçy quân bên Nguyên h¿t séc oanh liÇt: trong tr­n này (x£y ra vào kho£ng tháng ba nm M­u Tý - 1288), ta tËch thâu °ãc h¡n 400 chi¿n thuyÁn và b¯t sÑng °ãc vài v¡n binh s) Mông CÕ. <P>Thoát Hoan °ãc tin thçy quân thua tr­n ß B¡ch ±ng Giang, vÙi d«n bÍn tùy t°Ûng theo °Ýng bÙ ch¡y vÁ Tàu. ¿n £i NÙi Bàng, g·p ph£i phåc binh cça H°ng ¡o V°¡ng, l¡i thua thêm mÙt tr­n nïa; t°Ûng s) Nguyên bË gi¿t h¡i r¥t nhiÁu. Thoát Hoan may thoát khÏi trùng vi qua LÙc Châu à vÁ Châu T° Minh. Sau khi l§n kháng Nguyên (2 l§n sau, l§n §u Tr§n H°ng ¡o chÉ tham dñ, ch°a lãnh ¡o) và Áu th¯ng lãi v» vang, H°ng ¡o V°¡ng Tr§n QuÑc Tu¥n ã em l¡i c£nh thái bình cho ¥t n°Ûc. Ngài làm quan tr£i ba triÁu vua, ¿n Ýi vua Tr§n Anh Tông thì xin vÁ trí s) t¡i V¡n Ki¿p. Ngày 20 tháng Tám nm Canh Tý (1300) H°ng ¡o V°¡ng m¥t, thÍ h¡n 70 tuÕi, °ãc phong Thái S° Th°ãng Phå Th°ãng QuÑc Công Bình B¯c ¡i Nguyên Soái Long Công ThËnh éc V) LiÇt HÓng Huân Nhân Vi H°ng ¡o ¡i V°¡ng. <P>B±ng nhïng vi công oanh liÇt, h°ng ¡o v°¡ng ã khi¿n cho quân Mông CÕ - nhïng Ñi thç hùng c°Ýng thiÇn chi¿n nh¥t thÝi b¥y giÝ - ph£i hai l§n khi¿p £m kinh hÓn. Và qua b¥y nhiêu giai o¡n kháng Nguyên, ngoài viÇc tÏ rõ tinh th§n b¥t khu¥t cça dân tÙc ViÇt Nam, éc Tr§n H°ng ¡o còn à l¡i cho các nhà quân sñ vÁ sau nhïng kinh nghiÇm quý báu trong viÇc dång binh. <P>Sí chép ngài có so¡n thành sách "Binh gia diÇu lý y¿u l°ãc" (gÍi t¯t là "Binh gia y¿u l°ãc") à d¡y các tì t°Ûng. QuyÃn này hiÇn nay còn l°u truyÁn. Ngoài còn s°u t­p binh pháp các nhà, làm thành nhïng Ó hÍa Bát quái, Cíu cung, Á tên là "V¡n Ki¿p Tông bí truyÁn th°" (ho·c "V¡n Ki¿p Binh Th°") nay bË th¥t truyÁn. Hai bÙ sách này, theo "lËch triÁu hi¿n ch°¡ng" cça phan huy chú, bË quân nhà Minh tËch thâu - Ýi Minh Thành TÕ (1403-1407) - cùng vÛi a sÑ sách quý giá khác do ng°Ýi n°Ûc ta tré tác à °a vÁ Tàu. Ngoài ra, bài "hËch t°Ûng s) vn" (HËch khuyên rn t°Ûng s)) b±ng Hán vn Ngài vi¿t vào hÓi kháng Nguyên chan chéa mÙt t¥m lòng lo n°Ûc th°¡ng dân h¿t séc thi¿t tha. Khi tr°Ûc, quân Ùi ViÇt Nam CÙng Hòa tôn éc Tr§n H°ng ¡o làm Thánh TÕ H£i Quân à ghi nhÛ tài ba siêu viÇt cça Ngài trong sñ nghiÇp céu n°Ûc, nh¥t là theo chi¿n công oanh liÇt th¯ng quân Mông CÕ trên sông B¡ch ±ng. <P>Lúc ¥t n°Ûc lâm nguy, Ngài nh­n trách nhiÇm vÁ mình, kiên quy¿t, tñ tin, ·t lãi ích quÑc gia lên trên lãi ích cá nhân. G§n nía th¿ k÷ chÉ huy quân Ùi, thiên tài quân sñ cça Ngài ã °ãc kh³ng Ënh trên hai ph°¡ng diÇn: Lý lu­n và thiÇc tiÅn. Ngài là ng°Ýi n¯m vïng trí théc quân sñ °¡ng thÝi, có t§m nhìn chi¿n l°ãc sâu s¯c, phát huy cao Ù truyÁn thÑng anh gi·c giï n°Ûc cça dân tÙc, cùng vÛi triÁu ình phát Ùng thành công cuÙc chi¿n tranh toàn dân, ánh b¡i quân Ùi hùng m¡nh nh¥t th¿ giÛi lúc ó, cùng nhïng t°Ûng l)nh sëng sÏ, è b¹p ý chí xâm l°ãc cça k» thù. Ngài Ñi vÛi quân s) nh° cha con. NhiÁu gia th§n, môn khách cça Ngài làm nên sñ nghiÇp lÛn nh°: Y¿t Kiêu, Dã T°ãng, Ph¡m Ngi Lão, Tr§n Thì Ki¿n, Tr°¡ng Hán Siêu, Ph¡m Lãm, TrËnh Di, Ngô S) Th°Ýng, NguyÅn Th¿ Trñc ... Ngài nh­n th¥y vai trò v) ¡i cça qu§n chúng - ã tëng nói: "Chim hÓng lÙc bay cao °ãc là nhÝ sáu trå x°¡ng cánh, n¿u không thì cing nh° chim th°Ýng thôi". <P>Do có cÑng hi¿n to lÛn cho dân tÙc, ngay lúc sinh thÝi, Ngài ã °ãc l­p Án thÝ, gÍi là "sinh të". Vua Tr§n Thánh Tông tñ so¡n vn bia ca ngãi công éc cça Ngài t¡i sinh të. Án thÝ Ngài sau °ãc tôn t¡o t¡i mÙt khu ¥t ß trung tâm thung ling Ki¿p B¡c. Qua các triÁu ¡i, Án v«n tôn nghiêm. Tháng 2-1427, cuÙc kháng chi¿n chÑng gi·c Minh ang ß giai o¡n quy¿t liÇt, Lê Lãi ã cho D°¡ng Thái Nh¥t sía chïa Án và c¥m ch·t cây ß mi¿u. Qua nhiÁu th¿ k÷ gió m°a nhiÇt Ûi và chi¿n tranh, các công trình ki¿n trúc ß Ki¿p B¡c të thÝi tr§n và thÝi lê ã bË hçy ho¡i, cây c£nh và rëng g× quý cing không còn. Các công trình ki¿n trúc ß khu Án hiÇn nay °ãc trùng tu, tôn t¡o vào th¿ k÷ 19 và §u th¿ k÷ 20. Trong cuÙc kháng chi¿n chÑng Pháp (1946-1954) bÍn quân Ùi Pháp ã rá chùa Nam Tào, hành lang, và trung të (Án giïa) Ki¿p B¡c à xây dñng Ón bóp, ch·t phá cây cÕ thå và c°Ûp i nhiÁu Ó t¿ tñ quý giá. Án hiÇn nay còn b©y pho t°ãng Óng: <P>1 - Ç nh¥t Khâm Të Hoàng Thái H­u - (bà là Quyên Thanh Công Chúa, con gái thé nh¥t) - Vã vua Tr§n Nhân Tôn. <BR>2 - Ç nhË nï ¡i Hoàng - (Anh Nguyên Qu­n Chúa, con gái thé hai - Vã Ph¡m Ngi Lão. <BR>3 - Nguyên Të QuÑc M«u téc Thiên Thành Công Chúa - phu nhân Tr§n H°ng ¡o. <BR>4 - éc Tr§n H°ng ¡o. <BR>5 - Ph¡m Ngi Lão (con rÃ) <BR>6 - Dã T°ãng (gia th§n) <BR>7 - Y¿t Kiêu (gia th§n) <P>BÑn cÕ ngai thÝ bÑn con trai: <P>1 - H°ng Võ V°¡ng Tr§n QuÑc Hi¿n <BR>2 - H°ng Nh°ãng V°¡ng Tr§n QuÑc T£ng <BR>3 - H°ng Trí V°¡ng Tr§n QuÑc Ngh)a <BR>4 - H°ng HiÁn V°¡ng Tr§n QuÑc Uy. <P>Trong Án và khu vñc di tích hiÇn còn mÙt sÑ Ó thÝ, hoành phi, câu Ñi, bia ký, s¯c phong cça các triÁu ¡i. Tr°Ûc tam quan có hai hàng chï lÛn: Hàng trên: giï thiên vô cñc (sñ nghiÇp này tÓn t¡i mãi mãi vÛi ¥t trÝi). Hàng d°Ûi: Tr§n H°ng ¡o V°¡ng të (Án thÝ Tr§n H°ng ¡o V°¡ng). Ti¿p ó là hai câu Ñi: <P><I>V¡n Ki¿p hïu s¡n giai ki¿m khí <BR>Låc §u vô thçy b¥t thu thanh <BR>(V¡n Ki¿p núi lÓng hình ki¿m dñng <BR>Låc §u vang d­y ti¿ng quân reo)</I> <P>Qua nhiÁu nm nghiên céu, thám sát, khai qu­t t¡i Ki¿p B¡c, ã khám phá nhiÁu di tích quan hÇ ¿n Tr§n H°ng ¡o nh°: të ci, x°ßng thuyÁn, °Ýng hành cung, hÑ chân bia, hang tiÁn, hang thóc, bình diÇn công trình ki¿n trúc, Ó gÑm, vi khí, tiÁn Óng, v­t trang trí ... T¡i khu ¥t sau Án ã phát hiÇn mÙt sân g¡ch hoa và nhiÁu nÁn nhà nÑi ti¿p nhau, chéng tÏ là mÙt công trình ki¿n trúc lÛn thuÙc phç Ç Tr§n H°ng ¡o. Khu vñc Të ci tìm th¥y nhiÁu vÉ g¡ch, á t£ng và hàng chåc th°Ûc khÑi ngói mii hài, mii vuông ph¿ th£i. Cách Të Ci không xa, còn phát hiÇn mÙt °Ýng d«n n°Ûc b±ng ¥t nung, °Ýng kính tÛi 35cm. Trên núi Trán RÓng và d°Ûi thung ling còn nhiÁu d¥u tích cça các công trình ki¿n trúc. Khu vñc núi Nam Tào khai qu­t °ãc hai lò nung gÑm khá nguyên v¹n ß chân núi: g¡ch hoa cúc, rÓng, ph°ãng ¥t nung ß nÁn chùa; nh¡c, voi, ch­u Óng ß thung ling. V°Ýn thuÑc nam trên núi do Tr§n H°ng ¡o cho ng°Ýi trÓng ã chïa bÇnh và v¿t th°¡ng cho quân s), sau gÍi là D°ãc S¡n và trß thành mÙt trong "Bát CÕ" cça Chí Linh. "Bát CÕ" còn gÍi là "Bát C£nh" "Chí Linh Bát C£nh". Tám c£nh gÓm có: <P>1 - "Tr¡ng Nguyên CÕ °Ýng" túc nhà hÍc cça tr¡ng M¡c )nh Chi nhà Tr§n, nay c° dân l­p thành chùa gÍi là chùa Qu¥t Lâm ß làng TÑng Xá. <BR>2 - "TiÁu ©n CÕ Bích" là ch× Chu Vn An Ýi Tr§n ß ©n trong núi Ph°ãng Hoàng thuÙc xã KiÇt ·c. <BR>3 - "D°ãc L)nh CÑ Viên" là ch× H°ng ¡o ¡i V°¡ng trÓng nhïng cây cÏ làm vË thuÑc trong núi à chïa bÇnh cho quân s), nay t¡i xã Ki¿p B¡c. <BR>4 - "Bình Than CÕ Ù" t¡i làng Tr§n Xá, ch× Tr§n Khánh D° m·c áo t¡i chß thuyÁn i bán than, thì g·p l¡i vua Tr§n Nhân Tôn. Vua hÙi V°¡ng h§u và bá quan bàn viÇc chÑng quân Nguyên t¡i ây. Nhân dËp này vua xóa l×i ci cho Tr§n Khánh D° và cho giï chéc Phó ô t°Ûng quân - Bình Than là khúc h¡ l°u sông Låc §u. <BR>5 - "Phao S¡n CÕ Thành" là thành do quân Minh ¯p trên núi xã Phao S¡n °ãc nÛi rÙng thêm, kéo dài ¿n xã Hïu LÙc. <BR>6 - "Th°ãng Tà CÑ Tr¡ch" là ch× phong ¥p cça HuÇ Vi V°¡ng (?) Tr§n QuÑc Tu¥n. <BR>7. "Vân Tiên CÕ Ùng" téc là núi Ph°ãng Hoàng (nay thuÙc xã Chi Ng¡i) là n¡i ¡o s) HuyÁn Vân - thuß Tr§n S¡ - tu tiên. G§n núi Ph°ãng Hoàng có c£nh Côn S¡n là n¡i Bng HÓ t°Ûng quân Tr§n Nguyên án vÁ ©n c° và NguyÅn Trãi em tài nï NguyÅn ThË LÙ vÁ nhàn c° ß ó. <BR>8 - "Tinh Phi CÕ Tháp" ß trên núi Trì Ngôi, là mÙt bà NguyÅn ThË Du ng°Ýi làng KiÇt ·c. Bà là mÙt vË tuyÇt th¿ giai nhân, °ãc mÇnh danh là Sao Sa, × Tr¡ng Nguyên triÁu M¡c và là nï kh£o quan Ýi TrËnh. <P>Viên lng t°¡ng truyÁn là n¡i an táng Tr§n H°ng ¡o ã th¥y nhiÁu di v­t ki¿n trúc °¡ng thÝi. áng chú ý là - t¡i mÙt khu vñc rÙng hàng v¡n mét vuông trên cánh Óng V¡n Yên ã phát hiÇn di tích cça lò gÑm Ýi Tr§n. Å ây dÅ tìm th¥y nhïng bát )a men ngÍc, men nâu, hoa vn kh¯c chìm theo truyÁn thÑng Lý Tr§n và nhiÁu tiÁn Óng, trong ó có tiÁn Nguyên Phong thông b£o (1251-1258). Ki¿p B¡c còn tiÁm ©n nhiÁu di v­t có giá trË, s½ còn tìm °ãc trong t°¡ng lai do nhïng nhà kh£o cÕ yêu m¿n di tích dân tÙc s½ tìm tòi, khám phá thêm. <P>Të nhiÁu th¿ k÷ tr°Ûc, k÷ niÇm này m¥t cça Tr§n H°ng ¡o ã trß thành ngày hÙi lÛn cça dân tÙc. Tr©y hÙi Án Ki¿p B¡c là niÁm vui và t­p quán cça ng°Ýi ViÇt Nam. HÙi b¯t §u të 16 ¿n 20 tháng Tám âm lËch hàng nm. Trong nhïng ngày này, hàng v¡n ng°Ýi ¿n dñ hÙi, hàng nghìn con thuyÁn ­u ch­t b¿n sông. Bên c¡nh hÙi Án là hÙi chã và các trò vui dân gian. Ng°Ýi ta mang ¿n ây hàng hóa ç lo¡i và ·c s£n Ëa ph°¡ng, thÏa mãn khách tr©y hÙi mua s¯m k÷ niÇm. ¿n thm Án là dËp ôn l¡i truyÁn thÑng anh hùng dân tÙc, tìm hiÃu lËch sí danh nhân và di tích quý báu cça ¥t n°Ûc. MÙt sñ trùng hãp hi¿m có: B¯t §u hÙi Ki¿p B¡c (16 tháng Tám âm lËch) là k÷ niÇm ngày m¥t cça NguyÅn Trãi, k¿t thúc hÙi Án là ngày m¥t cça éc Tr§n H°ng ¡o. (20 tháng 8). <P>M¥y chåc nm qua, HÙi Côn S¡n - Ki¿p B¡c trß thành hÙi lÅ liên hãp, mß rÙng không gian và nÙi dung cho khách mÍi n¡i vÁ tham dñ hÙi. Të Ki¿p B¡c theo con °Ýng ven núi kho£ng 5 km vÁ phía ông, v°ãt qua mÙt thung ling xanh t°¡i, êm Ám nhïng làng quê, chúng ta ¿n côn s¡n à thm nhiÁu di tích còn l¡i, rÓi trèo non, ¿n thm Th¡ch Bàn, suÑi Côn S¡n, Thanh H° Ùng v.v... à lòng lâng lâng nhÛ tÛi Trúc Lâm Tam TÕ, tÛi Tr§n Nguyên án, ¿n NguyÅn Phi Khanh, nh¥t là t°ßng niÇm NguyÅn Trãi. K¿t hãp 2 ngày lÅ hÙi t°ßng niÇm hai danh nhân cça ¥t n°Ûc, âu cing là mÙt truyÁn thÑng tÑt ¹p nên theo. <P><FONT SIZE=2 color="#881133"><FONT COLOR="009900">Sông B¡ch ±ng lËch sí </FONT></FONT> <P>Sông B¡ch ±ng - con sông dài kho£ng 20 km - ch£y qua Ëa ph­n thành phÑ H£i Phòng rÓi theo cía Nam TriÇu Õ ra biÃn, trong lËch sí có ba l§n chi¿n th¯ng ngo¡i xâm b±ng thçy binh oanh liÇt và lëng l«y nh¥t. L§n thé nh¥t: cách ây 1060 nm - vào nm 938 - Ngô quyÁn ã chÉ huy ngh)a quân em nhïng cÍc g× lÛn, §u v¡t nhÍn và bÍc s¯t óng ng§m ß áy sông B¡ch ±ng, chÝ lúc thçy triÁu s¯p rút thì cho các thuyÁn chi¿n nh¹ ra khiêu khích thuyÁn gi·c, rÓi vÝ rút ch¡y cho oàn thuyÁn gi·c uÕi theo vào tr­n Ëa bãi cÍc. Khi thçy triÁu rút nhanh, thuyÁn gi·c to, n·ng, è vào cÍc, va vào nhau, bË thçng, vá, ¯m. Gi·c thua to. à ca ngãi chi¿n th¯ng này, diÅn ca lËch sí có câu: <P><I>"B¡ch ±ng mÙt tr­n giao phong <BR>Ho±ng thao l¡c phách, KiÁu Công nÙp §u ..." </I> <P>Ho±ng Thao là thái tí, KiÁu Công TiÅn là t°Ûng cça triÁu ình phong ki¿n ph°¡ng B¯c, k» bË b¯t, k» bË chém §u. Chi¿n th¯ng B¡ch ±ng nm 938 ã ch¥m dét thÝi kó chi¿m óng và ô hÙ h¡n mÙt nghìn nm cça gi·c Tàu ph°¡ng B¯c, giành l¡i quyÁn Ùc l­p, tñ chç cho quÑc gia dân tÙc, mß ra thÝi kó phåc h°ng vÁ sau. ¿n nm 981, triÁu ình phong ki¿n Tàu l¡i cho quân thçy bÙ xâm l°ãc ViÇt Nam. Lê Hoàn - Th­p ¡o t°Ûng quân Ýi nhà inh, cing cho óng cÍc g× ngn trên sông B¡ch ±ng, lãi dång thçy triÁu à nhí thuyÁn binh Ëch vào bãi cÍc mà ánh. BË thua tr­n, hai t°Ûng gi·c là L°u Trëng, Gi£ Thñc trÑn vÁ n°Ûc, bË triÁu ình nhà TÑng xí tí. Chi¿n th¯ng B¡ch ±ng l§n thé hai vào nm 981 có vai trò b£o vÇ, cçng cÑ, phát triÃn nÁn Ùc l­p, tñ chç,t¡o tiÁn Á cho giai o¡n Lý Tr§n rñc rá ti¿p sau ó (1009-1400). <P>Cách ây 710 nm (1288), H°ng ¡o V°¡ng Tr§n QuÑc Tu¥n ã dùng thçy binh giành chi¿n th¯ng trên sông B¡ch ±ng l§n thé ba, khi¿n thçy quân cça gi·c Mông CÕ (quân Nguyên) bË ch¿t r¥t nhiÁu, t°Ûng gi·c là Ô Mã Nhi bË b¯t. ây là Ñi tr­n giïa thçy quân ta vÛi mÙt lñc l°ãng thçy quân gi·c ông h¡n g¥p bÙi. BÍn gi·c này thuÙc lo¡i hi¿u chi¿n và hùng m¡nh nh¥t thÝi ¡i b¥y giÝ. Chúng ã tëng phi vó ngña chinh chi¿n ánh phá và xâm chi¿m hàng chåc n°Ûc Á, Âu, të bÝ H¯c H£i ¿n Thái Bình D°¡ng. Trong vòng ba m°¡i nm (1258-1288), chúng ba l§n xâm chi¿m n°Ûc ViÇt thÝi Tr§n. <P>L§n thé nh¥t, vÛi 50 v¡n quân do t°Ûng gi·c là U-Riang-Khan-ai chÉ huy, ã dùng kõ binh và tài thiÇn x¡ ánh th¯ng t°ãng binh cça quân Ùi ViÇt Nam, khi¿n có lúc triÁu ình ph£i "s¡ tán", kinh thành Thng Long bË bÏ trÑng. ¿n ngày 29-1-1258, t¡i ông BÙ §u, vua Tr§n Thái Tôn và vË t°Ûng tr» 25 tuÕi là Tr§n QuÑc tu¥n ã sí dång bÙ binh gÍn nh¹ vÛi vi khí ng¯n, ang em b¥t ngÝ ánh gi·c, khi¿n chúng không kËp lên ngña. Gi·c thua, chúng rút vÁ n°Ûc. <P>L§n thé hai, ¿ ch¿ ph°¡ng B¯c cùng 50 v¡n quân, chu©n bË l°¡ng thñc, l¡i sang vào nm 1258. TÛi n¡i, t°Ûng gi·c là Tu-gan (Thoát Hoan) cho óng thuyÁn chi¿n t¡i ch×, c¥p tÑc tÕ chéc lñc l°ãng thçy quân lÛn do Ô-Ma thÑng l)nh. Vua Tr§n d«n h¡n 1000 thuyÁn phÑi hãp cùng H°ng ¡o V°¡ng Tr§n QuÑc Tu¥n qua °Ýng sông uÑng vào Thng Long à tÕ chéc rút quân Ùi và nhân dân kinh thành vÁ Thiên Tr°Ýng (Téc M·c), cách Hà NÙi ngày nay chëng 100km vÁ phía Nam, l¡i cho tÕ chéc "V°Ýn Không Nhà TrÑng" ß kh¯p n¡i. Có nhiÁu l°¡ng thñc mang sang, gi·c n °ãc m¥y tháng liÁn. Gi·c có thçy quân, t°Ûng Tr§n Bình TrÍng cça ta bË hy sinh ß sông Thiên M¡c. Bi¿t là Thoát Hoan s½ të B¯c ánh xuÑng vùng Thiên Tr°Ýng, Toa ô të phía Nam ti¿n ánh Tr°Ýng Yên, t¡o th¿ gÍng kìm vô cùng nguy hiÃm. Vua Tr§n và Tr§n H°ng ¡o ph£i tÕ chéc quân dân, dùng thuyÁn qua cía Giao H£i rút ra ngoài biÃn kh¡i, ß £o, ß ven bÝ. <P>Qua bÑn tháng, quân gi·c l°¡ng c¡n. Chúng l¡i không hãp thçy thÕ bË Ñm au, gi£m sút tinh th§n chi¿n ¥u. Trong vòng mÙt tháng të cuÑi tháng 5 ¿n cuÑi tháng 6 nm 1258, quân ViÇt Nam ã ph£n công giành chi¿n th¯ng vang dÙi, gi£i phóng kinh thành Thng Long. Thoát Hoan sã hãi, ph£i c£i d¡ng, chui vào Ñng Óng cho bÍn tay sai thân c­n °a vÁ n°Ûc. <P>Nh°ng ý chí xâm l°ãc cça ¿ ch¿ ph°¡ng B¯c chÉ bË b» g«y khi chúng chËu thua l§n thé ba vào nm 1288. L§n ¥y - cuÑi 1287 - Khu-Bi-Lai (HÑt T¥t LiÇt) cho 50 v¡n quân, 500 chi¿n thuyÁn vÛi hai v¡n thçy binh do hai t°Ûng lão luyÇn là Ô-Ma và Phào Ti¿p chÉ huy. C¡nh ó là nhïng Ùi kõ binh m¡nh. T°Ûng gi·c Tr°¡ng Vn HÕ trñc ti¿p chÉ huy oàn thuyÁn chß l°¡ng thñc nhiÁu g¥p 5 l§n sÑ l°ãng thñc mang sang l§n xâm l°ãc thé hai, có oàn thuyÁn cça Ô-Ma hÙ tÑng. Thoát Hoan vào °ãc V¡n Ki¿p. <P>Tháng 1-1288 t°Ûng Tr§n Khánh D° cho quân t­p kích ánh tan toàn bÙ oàn thuyÁn l°¡ng h­u c§n cça Tr°¡ng Vn HÕ. Tuy v­y gi·c v«n theo hai con °Ýn thçy, bÙ ti¿n vào kinh thành Thng Long cing ã bÏ trÑng. T<P>hi¿u l°¡ng thñc, gi·c rÝi Thng Long vÁ V¡n Ki¿p. T¡i ¥y, chúng bË quân dân ViÇt Nam ánh tiêu hao liên tåc, l¡i ói, bÇnh. Quân gi·c të m¡nh - bË dàn mÏng - thành y¿u; të chç Ùng ti¿n công bi¿n thành bË Ùng phòng ngñ. Thoát Hoan buÙc ph£i rút quân vÁ n°Ûc. Nh°ng vË t°Ûng Tr§n QuÑc Tu¥n ã bÑ trí tr­n Ëa bãi cÍc ß sông B¡ch §ng, phÑi hãp cùng bÙ binh và các lñc l°ãng quân sñ khác bao vây quân Ëch. Nhïng chi¿c thuyÁn nh¹ cça thçy quân Tr§n Lao nh° con thoi ra ánh uÕi nhïng oàn thuyÁn chi¿n cça gi·c vào bãi cÍc nhÍn ã va, vá, thçng, ¯m giïa lúc thçy triÁu rút xuÑng. Gi·c bË thua to ch°a tëng th¥y. <P>Các nhà nghiên céu lËch sí kh£o cÕ ã phát hiÇn °ãc mÙt sÑ cÍc g× và chày óng cÍc g× ß sông B¡ch ±ng ngày ¥y à tr°ng bày t¡i ViÇn B£o Tàng LËch Sí (Louis Finot - bÝ sông). Sông B¡ch ±ng là khúc tráng ca b¥t diÇt trong lËch sí chÑng ngo¡i xâm cça dân tÙc. <P><HR=WIDTH=59%> <P><FONT COLOR="#009900"><B><FONT SIZE=+1> Mai Lân </FONT></FONT> <BR><BR><BR> </td> <td width="10%"></td> </tr> </table> </CENTER> <BR> </BODY> </HTML>