Haiquan3KN@aol.com  (http://www.VietnamNew.org/haiquan)
(Chicago, Hoa Kỳ – CCN-TTVN)  

Cuối tháng 3 năm 1975, chiếc Tuần-dương-hạm (WHEC) Trần Nhật Duật HQ-3 trong tấm hình trên đây đã được lệnh của Phó Đô Đốc Chung Tấn Cang, Tư Lệnh Hải Quân Việt Nam Cộng Hòa, đưa Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh, Tư Lệnh Hải Quân vùng II duyên hải, từ Cam Ranh ra Qui Nhơn để đích thân điều binh trực tiếp tại chiến trường.  

Đồng thời, Phó Đô Đốc Chung Tấn Cang đã chỉ thị Phó Đề Đốc Diệp Quang Thủy, Tham-mưu-trưởng kiêm Tư Lệnh Phó Hải Quân, ra Cam Ranh để giải quyết những ứ đọng tại đó.  

HQ-3 đã trở thành Soái-hạm.   Tại Qui Nhơn, Phó Đề Đốc Hôà Văn Kỳ Thoại (cựu Tư Lệnh Hải Quân vùng I duyên hải, được Phó Đô Đốc Chung Tấn Cang chỉ thị vào chức vụ Tư Lệnh các lực lượng Hải Quân yểm trợ chiến trường Qui Nhơn) từ Cơ-xưởng-hạm Vĩnh Long HQ-802 sang HQ-3 và hầu hết các đơn vị trưởng Hải Quân đều ở trên HQ-3.   

Ngày 31 tháng 3, 1975, Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu đích thân chỉ thị Hải Quân “bốc” Sư đoàn 22 Bộ Binh, thuộc quyền chỉ huy của Thiếu Tướng Phan Đình Niệm, tại vịnh phía ngoài hải cảng Qui Nhơn.   Hải Quân Trung Tá Lê Thuần Phong, Chỉ-huy-trưởng Hải-đội II Chuyển-vận được chỉ định sang Hải-vận-hạm Ninh Giang HQ-403 thực hiện cuộc đón quân của Sư đoàn 22 Bộ Binh.   HQ-403 vừa ủi bãi thì tiếng đạn B40 nổ vang rền và nước bắn tung toé trước mũi chiến hạm.   Vì chỉ là một Hải-vận-hạm, không được trang bị súng lớn, nên HQ-403 báo ngay về HQ-3 và lui ra khỏi tầm đạn, lềnh bềnh chờ lệnh.   Trong khi HQ-403 chưa thể vào vịnh được thì Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh ra lệnh cho Hải-vận-hạm Hát Giang HQ-400 ủi bãi Trường Sư Phạm Qui Nhơn để đón vài đơn vị khác của Sư đoàn 22 Bộ Binh.   Từ trong bờ, Việt Cộng bắn ra chiến hạm dữ dội khiến HQ-400 không thể nào ủi bãi được.   Cuối cùng các đơn vị thuộc Sư đoàn 22 Bộ Binh phải bơi ra.   Trong số này, có Thiếu Tướng Phan Đình Niệm, Tư Lệnh Sư đoàn 22 Bộ Binh.  

Đêm 31 tháng 3, 1975, sau khi được báo cáo là Thiếu Tướng Phan Đình Niệm đang ở trên HQ-400 và tinh thần ông hơi bất an, Tướng Phạm Văn Phú, Tư Lệnh Quân Đoàn II, chỉ thị Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh, đang là Tư Lệnh Hải Quân vùng II duyên hải, thay thế Thiếu Tướng Phan Đình Niệm ở chức vụ Tư Lệnh Chiến trường Bình Định.  

Thời gian này, nhiều Tuần-duyên-hạm (PGM) tuần tiểu vùng Sông Cầu báo cáo về Trung tâm hành quân Hải Quân Sài Gòn là xe tăng Việt Cộng và từng đoàn “Molotova” chạy trên quốc lộ, nhưng vì PGM chỉ được trang bị súng 40 ly mà thôi nên không bắn tới được.   Sau khi Trung tâm hành quân Hải Quân xin Không Quân yểm trợ nhưng không được, Phó Đô Đốc Chung Tấn Cang đã chỉ thị các chiếân hạm với trọng pháo có tầm bắn xa, bắn sập các cầu trên quốc lộ số 1 từ Qui Nhơn đến đèo Cả.   Hải Quân Đại Tá Đỗ Kiểm, Tham-mưu-phó hành quân, trình lên Trung Tướng Đồng Văn Khuyên, Tham-mưu-trưởng Liên-quân, một giải pháp đặt tuyến vòng đai phòng thủ Qui Nhơn.  

Trung Tướng Đồng Văn Khuyên đồng ý giải pháp do Hải Quân đề nghị và giao Hải Quân trách nhiệm điều động và chỉ huy.   Phó Đô Đốc Chung Tấn Cang đề nghị Bộ Tổng-tham-mưu:   Nếu muốn giao nhiệm vụ đó cho Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh thì nên đặt Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh vào chức vụ Tổng Trấn Qui Nhơn để Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh có toàn quyền sử dụng lực lượng Bộ Binh và các đơn vị khác hiện diện trong vùng.   11 giờ đêm 1 tháng 4, 1975, Trung Tướng Đồng Văn Khuyên gọi Trung tâm hành quân Hải Quân và cho biết Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu đã ký Nghị định chỉ định Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh làm Tổng Trấn Qui Nhơn trong nhiệm vụ phối trí các lực lượng, đổ quân vào tái chiếm Qui Nhơn.   2 giờ sáng ngày 2 tháng 4, 1975, Hải Quân Đại Tá Đỗ Kiểm liên lạc và trình với Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh về quyết định của Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu.  

Sáng ngày 2 tháng 4, 1975, sau khi lực lượng Hải Quân tại Qui Nhơn dồn hết vào gần bờ, Tư Lệnh Hải Quân vùng II duyên hải, kiêm Tư Lệnh Chiến trường Bình Định, kiêm Tổng Trấn Qui Nhơn Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh, cùng vài đơn vị nhỏ của Bộ Binh và một số sĩ quan Hải Quân đổ bộ lên Qui Nhơn thăm dò tình hình.   Lúc này Thiếu Tướng Phan Đình Niệm đã rời vùng trách nhiệm theo HQ-400 về Vũng Tàu.  

Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh đích thân liên lạc vô tuyến với các đơn vị của Sư đoàn 22 Bộ Binh chưa di tản nhưng không thể liên lạc được.   Sự phối trí giữa Địa Phương Quân và Biệt Động Quân tăng phái cũng không thực hiện được.   Chiều 2 tháng 4, 1975, toán quân đổ bộ trở lại chiến hạm.   Kế hoạch lập chiến tuyến ở Qui Nhơn bị bức tử khi vừa mới tượng hình…   Trên đường trở về Bộ-chỉ-huy Hải Quân vùng II duyên hải đóng ở Cam Ranh, Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh chỉ thị Hộ-tống-hạm (PCE) Đống Đa HQ-07 bắn yểm trợ vùng Phú Yên.   Cũng chính Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh trực tiếp điều động tất cả các lực lượng Hải Quân trong vùng và liên lạc với các đơn vị bạn trên bờ để thực hiện các cuộc đón quân dọc theo miền duyên hải…   Về đến Cam Ranh, Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh dùng trực thăng thị sát diễn tiến các cuộc “đổ” và “bốc” quân…  

Trong ngày 2 tháng 4 năm 1975, HQ-3 đã đưa Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh từ Cam Ranh vào phòng tuyến Phan Rang sau khi ông đã ra lệnh thiêu hủy kho dụng cụ điện tử do Hoa Kỳ để lại.   Chiều ngày 3 tháng 4, 1975, gần Duyên-đoàn 27 ở Ninh Chữ, Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh từ HQ-3 chuyển sang Tuần-dương-hạm Trần Quang Khải HQ-2.  

Ngày 15 tháng 4, 1975, Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh cùng Hạm-trưởng HQ-2 là Hải Quân Trung Tá Đinh Mạnh Hùng (trùng cả tên lẫn họ với Phó Đề Đốc Đinh Mạnh Hùng, phụ tá Tư lệnh Hải Quân hành quân lưu-động-sông) đáp trực thăng vào phi trường Phan Rang tham dự buổi họp với Trung Tướng Nguyễn Vĩnh Nghi, Chuẩn Tướng Trần Văn Nhựt, Chuẩn Tướng Phạm Ngọc Sang, Sư đoàn trưởng Sư đoàn VI Không Quân, và vài sĩ quan cấp tá.   Sau buổi họp bị gián đoạn, Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh được một trực thăng đưa ra Tuần-dương-hạm Trần Nhật Duật HQ-3, Hải Quân Trung Tá Đinh Mạnh Hùng đi từ phi trường Phan Rang đến Duyên-đoàn 27 ở Ninh Chữ và đáp Yabuta trở lại Tuần-dương-hạm Trần Quang Khải HQ-2.  

Ngày 16 tháng 4, 1975, Dương-vận-hạm Nha Trang HQ-505 (chở tám trăm tấn đạn 105 ly và 155 ly từ thành Tuy Hạ ra tiếp tế Phan Rang) và Hải-vận-hạm Hậu Giang HQ-406 (chở hai đại đội Cảnh sát Dã chiến từ Cát Lỡ ra tăng cường cho mặt trận Phan Rang) đến hải phận Phan Rang.   Lúc hai chiến hạm tiến vào bãi biển Phan Rang thì được lệnh của Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh không cho ủi bãi.   Hai vị Hạm-trưởng báo cáo về Sài Gòn rồi lềnh bềnh cách bờ khoảng hai hải-lý, chờ lệnh.  

Tối 16 tháng 4, 1975, tình hình Phan Rang sôi động.   HQ-3 đổi vị thế.   HQ-505 và HQ-406 được lệnh lui ra xa.   Sáng ngày 17 tháng 4, 1975, hai chiếc T54 nằm ngay bãi biển Phan Rang và nòng súng chĩa thẳng ra các chiến hạm.   HQ-406 được lệnh chở Cảnh sát Dã chiến về lại Cát Lỡ.   HQ-505 lềnh bềnh chờ lệnh.   Sau đó không lâu, HQ-505 được lệnh rời vịnh Phan Rang và HQ-3 đưa Phó Đề Đốc Hoàng Cơ Minh về Sài Gòn… 

 Ngày Chủ Nhật 26 tháng 8 năm 2001, trong thành phố cổ kính Chicago ở Hoa Kỳ, từ 11:30AM đến 2:30PM, tại Trường Truman College, địa chỉ 1145 W. Wilson, Chicago IL 60640, ù một buổi Lễ Truy Điệu Phó Đề Đốc Hải Quân Việt Nam  HOÀNG CƠ MINH.